
GEO мен SEO туралы менің көзқарасым қарапайым: GEO SEO-ны алмастырмайды, бірақ бұл оның жаңа атауы ғана да емес. GEO (generative engine optimization, генеративтік жүйелерге оңтайландыру) — бизнесіңіздің ChatGPT, Gemini, Claude және Perplexity жауаптарында аталуы әрі дұрыс сипатталуы үшін жүргізілетін жұмыс. Бұл жұмыстың көбі жақсы SEO-мен бірдей. Шын мәнінде үш нәрсе ғана өзгереді: нәтижені қалай өлшейсіз, AI кімге сілтеме жасайды және сайтыңызды қандай боттар оқиды.
Сондықтан қазір нарықта айтылып жүрген екі ұранның біреуін де қабылдамаймын. «SEO өлді» деу қате. «GEO дегеніміз жай SEO» деу де қате. Төменде неге олай ойлайтынымды түсіндіремін және жұмысты бөлуге арналған қысқа тексеру тізімін беремін.
Неге осы айда бәрі «GEO ма, SEO ма?» деп сұрап жүр
2 қарашада ChatGPT-тің тұтынушылық өнімін басқаратын Адам Фрай ChatGPT-тегі іздеу көлемі Google көлемінің «шамамен бестен бірі (20%)» екенін айтты. Мұнда екі ескерту бар. OpenAI сұрау веб-іздеуді іске қосқанда ғана оны іздеу деп есептейді және Google бойынша санның қайдан алынғанын айтпады. Соған қарамастан, мұндай көлемдегі арнаны жеке өлшеген жөн.
Сол аптада MarketingProfs 18 медиабайермен сұхбат туралы жазды. Олар Google-дағы іздеу бюджетінің бір бөлігінің, әдетте 10–20%-ының, кейде одан да көбінің қосымша пайдасына күмән келтіріп отыр. Бір детальға назар аударыңыз: әңгіме SEO туралы емес, ақылы іздеу жарнамасы туралы. Бұл жарнама берушілердің көбі Google-ға әлі де көп ақша жұмсайды, ал кейбірі қаражатты Google-дың өзіндегі AI негізіндегі науқандарға аударып жатыр.
Сол есепте Reddit негізінен аккаунтқа кірген пайдаланушыларға арналған режимге көшуді жоспарлап отырғаны да айтылады: қазан айында оған іздеуден келетін өтулер аптасына орта есеппен бір миллионнан астамға азайған. Бұл GEO үшін маңызды, өйткені Reddit — бизнесті басқа адамдар жиі атайтын орындардың бірі.
Демек, сұрақ орынды. Мәселе мынада: «geo vs seo» сұрауы бойынша жоғарғы нәтижелердің көбі GEO-құралдарын сататын компаниялардан және агенттіктерден. Олар бұл сұраққа сату ұсынысымен жауап береді.
GEO мен SEO-ның ортақ тұсы: жұмыстың басым бөлігі
Боттар жететін, жылдам, индекстелетін беттер
Google бұл туралы тура айтады. Оның AI функциялары жөніндегі нұсқаулығында SEO-дың үздік тәжірибелері AI Overviews пен AI Mode-қа да қатысты екені жазылған. Бет индекстелген және сниппетте көрсетілуге жарамды болуы керек, қосымша техникалық талап жоқ. Егер боттар бетке жете алмаса, ол іздеудің ешбір түрінде сізге көмектеспейді.
Беттегі нақты фактілер
Бағалар, жұмыс уақыты, қызмет көрсету аймағы, кімге қызмет ететініңіз және сізді басқалардан не ерекшелейтіні. Оларды суретке немесе PDF-ке емес, қарапайым мәтінге жазыңыз. Бұл фактілер адамдарға да, AI жүйелеріне де керек.
GEO терминін енгізген мақалада (Aggarwal және әріптестері, 2023) дереккөздерге сілтеме, дәйексөз және статистика қосу генеративтік жауаптардағы дереккөздің көрінуін 40%-ға дейін арттырғаны анықталған. Шектеуін ескеріңіз: бұл нәтиже нақты ChatGPT немесе Google-да емес, тестілік бенчмаркте алынған.
Құрылымдалған деректер
Құрылымдалған деректер — беттегі фактілерді машина оқи алатындай белгілейтін код (әдетте schema.org белгілеуі), мысалы, бизнес атауы, мекенжайы немесе тауар бағасы. Бұл көп жылдан бері SEO-дың бір бөлігі. Ол фактілеріңізді болжамсыз оқуы керек кез келген жүйеге де көмектеседі.
Табиғи аталымдар мен сілтемелер
Пікірлер, баспасөздегі материалдар, анықтамалықтардағы карточкалар және салалық тізімдер SEO-ға сілтемелер мен сенім арқылы көмектеседі. Олар AI жауаптарына да көмектеседі, өйткені модельдер мен AI іздеу құралдары сіз туралы дәл осы дереккөздерден біледі.
Егер SEO командаңыз осы төрт нәрсені жақсы істеп жүрсе, GEO жұмысының көбі орындалған.
GEO мен SEO айырмашылығы: шын мәнінде өзгеретін үш нәрсе
Сізді позициямен емес, Share of Model-мен өлшейді
AI жауабында «4-орын» жоқ. Ол сізді не атайды, не атамайды. Сізді дұрыс сипаттауы, қате сипаттауы немесе бәсекелесті ұсынуы мүмкін. Share of Model — тұрақты сұрақтар жиынтығына берілген AI жауаптарының ішінде бизнесіңізді атайтындарының үлесі. Жауаптар әр іске қосқан сайын өзгереді, сондықтан бірдей сұрақтар, бірнеше жүйе және қайталама тексерулер керек. Позициялар туралы есеп мұның ешқайсысын көрсете алмайды. Әдіс біздің Share of Model-ді өлшеу туралы зерттеуімізде толық сипатталған.
AI кімге сілтеме жасайтыны басқа сайттарға және фактілердің сәйкестігіне байланысты
Классикалық SEO-да бір мықты бет сұрауды жеңіп алуы мүмкін. AI жауабы әдетте бірнеше дереккөзден құралады. Егер ол дереккөздер бір-біріне қайшы келсе, модель қате фактіні таңдауы немесе сізді мүлде атамауы мүмкін.
Шартты мысал: Алматыдағы стоматологиялық клиниканың сайтында сенбідегі жұмыс уақыты көрсетілген, ал 2GIS-тегі карточкасында және екі анықтамалықта әлі де «демалыс күндері жабық» деп тұр. Адам сайтты тексеріп алуы мүмкін. Ал AI жауабы өзі жиі көретін нұсқаны қайталауы мүмкін. Сондықтан қазір сайттағы, анықтамалықтардағы, пікір сайттарындағы және баспасөздегі фактілердің сәйкестігі бұрынғыдан маңыздырақ. Бұл өзгеріс туралы біздің SEO-дан GEO-ға көрінудің ережелері қалай өзгеретіні туралы зерттеуімізде жазылған.
AI боттары сайтыңызды басқаша оқиды
Google-дың Іздеу үшін бір негізгі краулері бар. AI компаниялары боттарын міндетіне қарай бөледі. Әр боттың robots.txt файлында өз токені бар; robots.txt — боттарға сайттың қай бөліктерін аралауға болатынын айтатын файл. Токен — сол файлда ботқа рұқсат беру немесе оны бұғаттау үшін қолданатын атау. Егер қате ботты бұғаттасаңыз, тек оқытудан бас тартқыңыз келген болса да, жауаптардан жоғалып кетуіңіз мүмкін.
| Бот | Компания | Міндеті | Бұғаттаса не болады |
|---|---|---|---|
GPTBot | OpenAI | Модельді оқытуға пайдаланылуы мүмкін контентті жинайды | Сіз оқытудан шығасыз. Бұл ChatGPT іздеуінен бөлек басқару |
OAI-SearchBot | OpenAI | Сайттарды ChatGPT іздеуінде көрсетеді | OpenAI айтуынша, бұғатталған сайттар ChatGPT іздеу жауаптарында көрінбейді, бірақ навигациялық сілтеме ретінде шығуы мүмкін |
ChatGPT-User | OpenAI | ChatGPT пен Custom GPTs ішінде пайдаланушы әрекеті үшін беттерді жүктейді | Тек пайдаланушы бастаған кірулерге қатысты. Іздеу мен оқытудан бөлек басқару |
ClaudeBot | Anthropic | Оқытуға арналған деректерді жинайды | Сіз оқытудан шығасыз |
Claude-SearchBot | Anthropic | Claude іздеу жауаптарын жақсарту үшін беттерді индекстейді | Claude іздеу жауаптарындағы көрінуіңізді азайтуы мүмкін (Anthropic) |
Claude-User | Anthropic | Пайдаланушы сұрағанда беттерді жүктейді | Claude сол пайдаланушы үшін бетіңізді оқи алмайды |
PerplexityBot | Perplexity | Сайттарды Perplexity нәтижелерінде көрсетеді және сілтеме береді. Perplexity оны іргелі модельдерді оқытуға пайдаланбайтынын айтады | Perplexity нәтижелерінде көрінбеуіңіз мүмкін (Perplexity) |
Perplexity-User | Perplexity | Пайдаланушы әрекеті үшін беттерді жүктейді | Perplexity бұл жағдайда robots.txt-ті әдетте елемейтінін айтады, өйткені бетті пайдаланушы сұраған |
Google-Extended | Google жинаған контентті Gemini модельдерін оқыту мен жауаптарды негіздеуге (grounding) пайдалануға бола ма, соны басқарады | Google Іздеуге енуге де, ондағы позицияға да әсер етпейді (Google) |
Мәселе тек бұғаттауда емес. Қателер де шығынға әкеледі. 403, 5xx қатесін немесе тек JavaScript арқылы құрылатын бос бетті алған бот фактілеріңізсіз кетеді. Адамдарға сайт қалыпты көрінеді, сондықтан мұны ешкім байқамайды.

Нарықтағы екі қате және қайта оралған SEO-ны қалай тануға болады
1-қате: «GEO-ны» жеке ғажайып қызмет ретінде сатып алу
Жоғарғы нәтижелердің көбі бұл екі бағытты бір-біріне қарсы қояды. Бір компания мұны былай түйіндейді: «SEO танымалдықты марапаттайды. GEO оқылымдылықты марапаттайды». Әдемі айтылған. Бірақ оқылымдылық, яғни машинаның бетті қаншалықты оңай оқи алатыны, әрқашан техникалық SEO-дың бір бөлігі болған. Беттеріңізді қайта жазып, ChatGPT-тің бір жауабының скриншотын жіберетін жеке GEO абонементі сізге өлшеу де, нақты өзгеріс те бермейді.
2-қате: AI іздеу өсіп жатқандықтан SEO-дан бас тарту
Google-дың AI функциялары қарапайым іздеумен бірдей индексті пайдаланады. ChatGPT іздеуі мен Perplexity-ге өздері аралай алатын беттер керек. Осы айдағы жаңалықтардағы бюджетке қатысты күмәндер ақылы жарнама туралы. SEO-ны қысқартсаңыз, AI жауаптары құрылатын негізді әлсіретесіз.
GEO мердігеріне қоятын бес сұрақ
- Сайтымда қандай AI боттарын тексересіз және қалай? Сервер логтарын пайдаланасыз ба, әлде тек краулер-құралды ма?
- Share of Model-ді қалай өлшейсіз? Қандай сұрақтар, қандай жүйелер, қаншалықты жиі және неше рет іске қосылады?
- Беттегі SEO-дан бөлек не өзгертесіз, мысалы, басқа сайттардағы фактілерді, боттардың қолжетімділігін немесе қателерді?
- ChatGPT-де немесе AI Overviews-та орынға кепілдік бересіз бе? Егер «иә» десе, кетіңіз. Мұны ешкім кепілдендіре алмайды.
- Жұмыс басталмай тұрып бастапқы өлшем аламын ба, ал кейін дәл сондай өлшем аламын ба?
Егер жауаптар бұлыңғыр болса, сізге жаңа атпен, әдетте қымбатырақ бағамен SEO ұсынылып отыр.
Бөлінген тізім: SEO үшін нені сақтау керек, AI жауаптары үшін нені қосу керек
| SEO үшін жалғастыра беріңіз | AI жауаптары үшін қосыңыз |
|---|---|
| Техникалық жағдай: жылдамдық, индекстелу, таза редиректтер | Фактілердің сәйкестігі: сайтта, анықтамалықтарда (мысалы, 2GIS), пікірлерде және баспасөзде бірдей бағалар, жұмыс уақыты, қызметтер мен байланыстар |
| Клиенттердің нақты сұрақтарына жауап беретін контент | Боттардың қолжетімділігі мен қателер: әр бот бойынша тексерілген robots.txt, боттарға берілетін 4xx/5xx қателері, тек JavaScript арқылы шығатын контент |
| Негізгі беттердегі құрылымдалған деректер | Жауаптан басталатын бет құрылымы: тура жауап алғашқы сөйлемдерде, содан кейін толығырақ |
| Сілтемелер мен аталымдарға қол жеткізу | Тұрақты сұрақтар жиынтығымен AI жауаптарындағы аталымдарды ай сайын бақылау |
| Search Console мониторингі | Веб-аналитикадағы рефералдық трафикті ғана емес, AI боттарының кірулерін сервер логтарынан қарау |
Оң жақ баған әдейі қысқа. Ол SEO-ны алмастырмайды, оған қосылады.
AI-дағы көрінуіңіз өзгеріп жатқанын қалай тексеруге болады
AI-дағы көрінуді уәде етуге емес, өлшеуге болады. Клиенттеріңіз шынымен қоятын 10–20 сұрақты жазып алыңыз. Оларды ChatGPT, Gemini, Claude және Perplexity-де іске қосып, қай жауаптар сізді атайтынын белгілеңіз де, ай сайын қайталаңыз.
Бөлек сервер логтарын, яғни серверіңіз әр сұрау туралы сақтайтын жазбаларды тексеріп, қандай AI боттары кіретінін және қандай қателер алатынын қараңыз. Microsoft Clarity Agentic Analytics функциясын қосты: ол сайтқа қандай AI агенттері кіретінін бақылайды. Менің ойымша, бұл боттар трафигін бақылау қалыпты аналитикаға айналып келе жатқанын көрсетеді.
Chetver-ді біз дәл осы үшін жасадық. Pulse сайтыңызға ChatGPT, Claude, Gemini және басқалардың қандай боттары кіретінін, нені оқитынын және қай жерде мәселеге тап болатынын көрсетеді. AI Page негізгі фактілеріңізді (бағалар, жұмыс уақыты, байланыстар, қызметтер) AI үшін бір жерде сақтайды. Max тарифінде AI answers функциясы сіздің тест сұрақтарыңызды апта сайын ChatGPT, Claude, Perplexity және Gemini-ге қойып, аталымдарды санайды.
Құралдан гөрі «дейін және кейін» әдісі маңыздырақ. Sereda.ai кейсінде екі зерттеуші жауаптарды бір-бірінен тәуелсіз бағалады: әрқайсысы 10 ұпайлық 5 критерий, 100-дік шкалаға келтірілген және 4 сұрақ бойынша орташаланған. ChatGPT нәтижесі 24-тен 87-ге, Gemini нәтижесі 28-ден 91-ге өсті. «Дейінгі» өлшем 2025 жылдың қыркүйегінен қазан айының басына дейін, «кейінгі» өлшем 2025 жылдың желтоқсан айының басында, 2025 жылғы 22 қазанда AI Page жарияланғаннан кейін жүргізілді. Бұл — уәде емес, бір ғана кейс.

Сіздің орныңызда не істер едім
Сонымен, SEO өлді ме? Жоқ. Ол енді көрінудің екінші түрінің негізгі қабатына айналды. Мен мынаны істер едім:
- SEO бюджетін сақтаңыз. Үнемдеу керек болса, жаңалықтардағы медиабайерлер сияқты, алдымен ақылы іздеу шын мәнінде не беретінін қайта қараңыз.
- robots.txt-ті әр бот бойынша тексеріңіз, содан кейін сервер логтарынан AI боттарына берілетін қателерді қараңыз.
- Негізгі фактілеріңіздің бір тізімін жасап, онымен сәйкес келмейтін әр дереккөзді түзетіңіз: сайт, 2GIS, Kaspi.kz немесе OLX.kz-тегі карточкалар, анықтамалықтар.
- Негізгі сұрақтарыңызға берілетін AI жауаптарының бастапқы өлшемін дәл қазір жазып алып, ай сайын қайталаңыз.
Ең оңай алғашқы қадам: AI бизнесіңізді бүгін қалай сипаттайтынын көру үшін тегін AI тексеруден өтіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
ChatGPT-ке байланысты SEO өлді ме?
Жоқ. Google SEO-дың үздік тәжірибелері AI Overviews пен AI Mode-қа да қатысты екенін айтады, ал ChatGPT іздеуіне өзі аралай алатын беттер керек. 2026 жылдың қарашасында хабарланған бюджетке қатысты күмәндер SEO туралы емес, ақылы іздеу жарнамасы туралы.
GEO — жай ғана жаңа атпен аталған SEO ма?
Негізінен иә, бірақ толық емес. Боттар жететін беттер, нақты фактілер, құрылымдалған деректер және табиғи аталымдар ортақ. GEO оған Share of Model-ді өлшеуді, басқа сайттардағы фактілердің сәйкестігін және әр AI ботының қолжетімділігін басқаруды қосады.
Бюджетті SEO-дан GEO-ға аудару керек пе?
Жоқ. AI жауаптары SEO-мен бірдей негізге сүйенеді, сондықтан SEO-ны қысқарту оларды да әлсіретеді. Оның орнына фактілердің сәйкестігіне, боттардың қолжетімділігіне және AI жауаптарын ай сайын бақылауға аз ғана жұмыс қосыңыз.
Жеке GEO агенттігі керек пе?
Әдетте жоқ. Жақсы SEO командасы ортақ жұмыстың көбін онсыз да атқарады. Үш қосымша міндетке біреу жауапты болсын: басқа сайттардағы фактілердің сәйкестігі, AI боттарының қолжетімділігі мен қателер және AI жауаптарын ай сайын бақылау.
GPTBot-ты бұғаттасам, ChatGPT жауаптарынан жоғалып кетемін бе?
Тек сол себептен емес. GPTBot оқытуға пайдаланылуы мүмкін контентті жинайды. ChatGPT іздеуі OAI-SearchBot-ты пайдаланады, және OpenAI OAI-SearchBot-ты бұғаттаған сайттар ChatGPT іздеу жауаптарында көрсетілмейтінін айтады. Сол сияқты Google-Extended Gemini-ді оқыту мен жауаптарды негіздеуді басқарады және Google Іздеуге әсер етпейді.
Позициялар болмаса, GEO нәтижесін қалай өлшеуге болады?
Клиенттердің нақты сұрақтарынан тұратын тұрақты жиынтықты алып, оны ай сайын бірнеше AI жүйесінде іске қосыңыз және қанша жауап сізді атайтынын санаңыз. Бұл үлес Share of Model деп аталады. Бірдеңені өзгертпес бұрын бастапқы өлшемді жазып алыңыз.